Wpis, choć nazwany od Tarnowskich Gór, obejmuje swoim zasięgiem również Bytom i Zbrosławice. To właśnie na ich terenach znajdują się bezcenne relikty dawnych systemów górniczych i hydrotechnicznych – zarówno pod ziemią, jak i na powierzchni. Sercem tego dziedzictwa pozostają Zabytkowa Kopalnia Srebra oraz Sztolnia Czarnego Pstrąga, od lat udostępnione turystom, jedne z najbardziej rozpoznawalnych obiektów na Szlaku Zabytków Techniki.
Jednak wpis na Listę UNESCO obejmuje znacznie więcej niż tylko te dwa flagowe obiekty. Wśród pozostałych elementów znajdują się m.in. Park Miejski w Tarnowskich Górach, roznos i portal wylotu Głębokiej Sztolni Fryderyk czy Sztolni Boże Wspomóż, Hałda Popłuczkowa, teren dawnej Kopalni Fryderyk (znany jako Park Kunszt), krajobraz pogórniczy Srebrnej Góry, objęty ochroną jako Rezerwat Segiet.
W 2024 roku powołano Instytucję Kultury Szyb Staszic, która odpowiada za przygotowanie do udostępnienia niezwykle ciekawego obiektu – Stacji Wodociągowej Staszic wraz z szybami Staszic i Maszynowym. Już wkrótce mają ruszyć pierwsze spacery po powierzchni tego terenu. Docelowo jednak planowana jest prezentacja unikatowej maszyny parowej znajdującej się 50 metrów pod ziemią.
Kluczową rolę w koordynacji działań związanych z wpisem UNESCO oraz promocji turystycznej pełni Lokalna Organizacja Turystyczna Miasta Gwarków – podmiot, którego sama nazwa symbolicznie odwołuje się do trzech gmin objętych wpisem: Tarnowskich Gór, Bytomia i Zbrosławic. LOT Miasta Gwarków działa obecnie z nowej siedziby przy ul. Królika 20 – w świeżo odrestaurowanym zabytkowym budynku.
Organizacja odpowiada również za wdrażanie Planu Zarządzania na lata 2025–2033 dobrem wpisanym na Listę światowego dziedzictwa. Jednym z jego założeń było utworzenie stanowiska Koordynatora ds. UNESCO – funkcję tę od marca bieżącego roku pełni Karolina Herman.
Plan Zarządzania reguluje współpracę wielu partnerów i interesariuszy. Wśród nich są zarówno samorządy i właściciele prywatni terenów objętych wpisem, jak również instytucje takie jak: Lasy Państwowe, Górnośląskie Przedsiębiorstwo Wodociągów, Wody Polskie, Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Stowarzyszenie Górnośląskich Kolei Wąskotorowych, Wyższy Urząd Górniczy, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Katowicach, a przede wszystkim Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, które przez lata zabiegało o uznanie lokalnego dziedzictwa na arenie międzynarodowej.
Z myślą o pogłębianiu wiedzy na temat dziedzictwa oraz o technologiach wykorzystywanych przez dawnych gwarków, powołano przy Uniwersytecie Śląskim w Katowicach Komitet Naukowy oraz Centrum Badań ds. UNESCO. Centrum skupia naukowców reprezentujących takie dziedziny jak np. geologia, geomorfologia, archeologia, biologia czy hydrologia.
Obecność Tarnowskich Gór i ich podziemnego dziedzictwa na Liście UNESCO to nie tylko zaszczyt, ale także zobowiązanie. To nasza wspólna odpowiedzialność – lokalnej społeczności, instytucji, naukowców i samorządów – aby chronić to dziedzictwo, promować je i przekazywać kolejnym pokoleniom. Tylko dzięki wspólnej pracy i zaangażowaniu możemy pielęgnować to, co czyni nasze miejsce wyjątkowym na mapie świata.
W lipcu mija dokładnie osiem lat od historycznego momentu, kiedy podczas 41. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w Krakowie ogłoszono, że Kopalnie ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach dołączają do elitarnego grona światowych skarbów kultury i przyrody. To wydarzenie stało się nie tylko powodem do dumy dla całego regionu, ale również początkiem nowego etapu – pełnego wyzwań, odpowiedzialności i dalszej pracy na rzecz ochrony i promocji dziedzictwa.
Wpis, choć nazwany od Tarnowskich Gór, obejmuje swoim zasięgiem również Bytom i Zbrosławice. To właśnie na ich terenach znajdują się bezcenne relikty dawnych systemów górniczych i hydrotechnicznych – zarówno pod ziemią, jak i na powierzchni. Sercem tego dziedzictwa pozostają Zabytkowa Kopalnia Srebra oraz Sztolnia Czarnego Pstrąga, od lat udostępnione turystom, jedne z najbardziej rozpoznawalnych obiektów na Szlaku Zabytków Techniki.
Jednak wpis na Listę UNESCO obejmuje znacznie więcej niż tylko te dwa flagowe obiekty. Wśród pozostałych elementów znajdują się m.in. Park Miejski w Tarnowskich Górach, roznos i portal wylotu Głębokiej Sztolni Fryderyk czy Sztolni Boże Wspomóż, Hałda Popłuczkowa, teren dawnej Kopalni Fryderyk (znany jako Park Kunszt), krajobraz pogórniczy Srebrnej Góry, objęty ochroną jako Rezerwat Segiet.
W 2024 roku powołano Instytucję Kultury Szyb Staszic, która odpowiada za przygotowanie do udostępnienia niezwykle ciekawego obiektu – Stacji Wodociągowej Staszic wraz z szybami Staszic i Maszynowym. Już wkrótce mają ruszyć pierwsze spacery po powierzchni tego terenu. Docelowo jednak planowana jest prezentacja unikatowej maszyny parowej znajdującej się 50 metrów pod ziemią.
Kluczową rolę w koordynacji działań związanych z wpisem UNESCO oraz promocji turystycznej pełni Lokalna Organizacja Turystyczna Miasta Gwarków – podmiot, którego sama nazwa symbolicznie odwołuje się do trzech gmin objętych wpisem: Tarnowskich Gór, Bytomia i Zbrosławic. LOT Miasta Gwarków działa obecnie z nowej siedziby przy ul. Królika 20 – w świeżo odrestaurowanym zabytkowym budynku.
Organizacja odpowiada również za wdrażanie Planu Zarządzania na lata 2025–2033 dobrem wpisanym na Listę światowego dziedzictwa. Jednym z jego założeń było utworzenie stanowiska Koordynatora ds. UNESCO – funkcję tę od marca bieżącego roku pełni Karolina Herman.
Plan Zarządzania reguluje współpracę wielu partnerów i interesariuszy. Wśród nich są zarówno samorządy i właściciele prywatni terenów objętych wpisem, jak również instytucje takie jak: Lasy Państwowe, Górnośląskie Przedsiębiorstwo Wodociągów, Wody Polskie, Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Stowarzyszenie Górnośląskich Kolei Wąskotorowych, Wyższy Urząd Górniczy, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Katowicach, a przede wszystkim Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, które przez lata zabiegało o uznanie lokalnego dziedzictwa na arenie międzynarodowej.
Z myślą o pogłębianiu wiedzy na temat dziedzictwa oraz o technologiach wykorzystywanych przez dawnych gwarków, powołano przy Uniwersytecie Śląskim w Katowicach Komitet Naukowy oraz Centrum Badań ds. UNESCO. Centrum skupia naukowców reprezentujących takie dziedziny jak np. geologia, geomorfologia, archeologia, biologia czy hydrologia.
Obecność Tarnowskich Gór i ich podziemnego dziedzictwa na Liście UNESCO to nie tylko zaszczyt, ale także zobowiązanie. To nasza wspólna odpowiedzialność – lokalnej społeczności, instytucji, naukowców i samorządów – aby chronić to dziedzictwo, promować je i przekazywać kolejnym pokoleniom. Tylko dzięki wspólnej pracy i zaangażowaniu możemy pielęgnować to, co czyni nasze miejsce wyjątkowym na mapie świata.
Tekst: Lokalna Organizacja Turystyczna Miasta Gwarków
